Slapen en dromen in de kunst

Pierro della Francesca

 

De droom van keizer Constantijn (1456-57)

 

Deze fresco toont  keizer Constantijn die in 330 het christendom tot staatsgodsdienst uitroept in het Romeinse keizerrijk. Volgens de overlevering droomt de keizer in 312 voor het gevecht tegen zijn mededinger, de zoon van de vorige keizer, over hoe een engel hem een kruis voorhoudt en mededeelt: 'In dit teken zul je overwinnen'. Het is het teken van de christenen. De volgende ochtend laat hij een kruis naaien op de kleren van zijn soldaten. De slag begint en Constantijn verslaat zijn tegenstander. In werkelijkheid zat Constantijn te springen om soldaten. Christenen bieden aan om voor hem te vechten. In ruil daarvoor moet Constantijn echter een eind maken aan de christenvervolgingen en de Romeinse staatsgodsdienst afschaffen. Constantijn heeft dan geen keus. En vanaf dat moment kunnen de christenen in vrijheid hun godsdienst uitoefenen.
 
We zien het kamp de keizer in zijn opengeslagen tent in bed ligt. Boven achter deze tent zie je nog de toppen van twee  andere tenten. Constantijn ligt tussen witte lakens en heeft nog een rode deken over zich. Een lijfwacht zit naast hem op een verhoging. Hij leunt met zijn linkerarm op het bed. Twee Romeinse soldaten houden de wacht. Een heeft een lange speer.
Dan zien we tegelijkertijd het visioen van keizer Constantijn. Een engel komt van de linker voorzijde tevoorschijn met het kruis in zijn hand. De engel verschijnt met het nodige licht want we zien dat de tent fel verlicht wordt. Engelen verschijnen meestal alleen maar aan mensen wanneer iemands levensloop op een bepaald moment en op een bepaalde wijze moet worden beinvloed en ondersteund. Daar is hier dus sprake van.
 
De afbeelding lijkt wat op een theatervoorstelling. Alles is gericht op het onderwerp: de droom van de keizer. Evenals zijn tijdgenoot Mantegna wordt de kleding van de legionairs zo precies mogelijk geschilderd maar worden de vele kleurrijke details vermeden opdat ze zouden afleiden van de essentie.
 
Veel aandacht is er voor de diepte, het perspectief. De soldaat links met iets naar achteren de Romeins soldaat aan de rechterzijde. Dan het zitje voor het bed met daarop de lijfwacht, vervolgens de keizer, dan de tentpaal in het midden meteen achter het bed, en daarachter de tentenspitsen achter de de tent van de keizer. Heel goed is te herkennen de diagonaal van links voor naar rechts achter.

 

Opvallend is de functie van het licht. De figuren worden daardoor duidelijker, maar ook komt er meer perspectief. De voorste soldaat rechts staat nog in het donker, de aandacht wordt zo gericht op het centrum. De lijfwacht komt in het licht maar ook de opening van de tent boven. Dit is een benadrukking van het hogere, het goddelijke. Dan valt er licht op de keizer, die slaapt tussen de witte lakens. Hij is de  persoon die na dit visioen zal moeten kiezen. Zal hij letterlijk het licht zien en het christendom aanvaarden? Zal hij verlicht worden en kiezen voor 'het goede, het licht'?

Copyright Copyright 1997- 2008 Drs. Janne Geraets Drs. Janne Geraets

             Slapen en dromen in de kunst            

naar droomduiding               naar Senzar.nl       naar Kinderpagina.info