Slapen en dromen in de kunst

Rossetti

Rossetti - Dantes droom ten tijde van de dood van Beatrice (1871)

 

De Brit Dante Gabriel Rossetti leefde van 1828 tot 1882. Hij handhaafde zijn sterke Italiaans identiteit. Als naamgenoot werd Dante persoonlijk voor Rossetti een artistiek rolmodel. Hij vertaalde Dante's Vita Nuova (Nieuw Leven) in het Engels en maakte er een aantal schilderingen bij. Dit project was het begin voor zijn carrière als dichter en schilder. Vanaf 1848 veranderde hij zijn doopnaam Gabriel Charles Dante Rossetti in Dante Gabriel.  
Hij was schilder, ontwerper, schrijver en vertaler. Men kan zijn werken indelen in 3 periodes: 1. vroegere werken tot 1860 2. een middenperiode tot 1871 en 3. de latere werken.
 
Zijn eerste werken in de jaren 50 werden gedomineerd door de schilderingen van Elizabeth Siddal, allen de onsterfelijkheid waarmerkend. Hij ontmoette haar 1850, verloofde zich 1852 en trouwde met Lizzie in 1860 toen ze ernstig ziek werd. Ze kreeg in 1861 een doodgeboren kind en ging toen in gezondheid achteruit, hetgeen resulteerde in haar dood in 1862. Ook ontstonden in deze periode de grote serie waterkleuren, die voornamelijk te maken hadden met onderwerpen uit de tijd van Dante, Arthur en riddertijd. Hij gebruikt voornamelijk de 3 primaire kleuren tezamen met goud, wit en zwart.
 
In 1848 leerde hij de jonge schilder William Holman Hunt kennen. Dit leidde tot de anti academische 'Pre-Raphaelite Brotherhood' (PRB). zijn werk maakte hij vooral voor een kleine groep mannen en vrouwen die zijn werken kochten of opdracht gaven tot. Rossetti was een van de eersten die foto's  gebruikte om zjn werk bekend te maken.
 
Het meest bijzondere van Rossetti's werk is zijn 'double work of art'. De schilderijen maakte hij om literair werk te illustreren en/of uit te leggen. Ook werden er schilderijen gemaakt om zijn eigen schrijven te verduidelijken. Ook was het wel eens andersom wanneer Rossetti tekstmateriaal toevoegde aan zijn schilderijen. Er zijn teksten die in het schilderij zijn opgenomen, soms ook als raamwerk.
Hij experimenteerde ook met boekdesign en boekillustraties. Op het einde van zijn leven combineerde hij kenmerken van zijn overleden vrouw met de karakteristieken van andere modellen. 

 
De dichter Dante Alighieri (1265-1321) was bestuurder van Florence en was iemand die heel idealistisch streefde naar het algemeen belang. Deze principiële houding leidde er toe dat hij een eenmanspartij werd. In een conflict tussen de pausgezinden (de Welfen) en de keizergezinden (de Ghibellijnen) koos Dante voor de keizergezinden. Zijn tegenstanders kregen echter de overmacht en toen verbanden zij hem in 1302 uit de stad. Als balling schreef hij alle frustraties van zich af in het meesterwerk "De Goddelijke Komedie". Dit was een aanval op Florence, het pausdom en mensen die geen keuzes maken (slappelingen) in het algemeen.
Aan het begin van zijn leven staat één grote liefde, de beeldschone en zuivere (reine) Beatrice Portinari. Hij ontmoet haar voor het eerst in 1283 als zij 8 jaar oud is. Ze is gekleed in zacht rood en draagt een riem om haar middel, Dante is meteen verliefd op haar. Hij is vaak op plekken waar zij ook is maar hij spreekt haar nooit. Dan ontmoet hij haar weer op een namiddag als ze 18 jaar is. Ze is in het wit gekleed, wandelend tezamen met twee oudere vrouwen in Florence. Zij schenkt hem enige aandacht en dat maakt hem dronken van geluk. Dan gaat hij naar zijn kamer en valt in slaap en droomt. Om zijn liefde te maskeren, zegt hij dat hij ook interesse heeft voor ander vrouwen. (Dit schildert Rossetti in 1855.) Over dit laatste schrijft hij ook sonnetten, een van de meest  romantische gedichten. Dat heeft tot gevolg dat Beatrice hem een volgend keer weigert te groeten. Daardoor wordt hij depressief en blijft zij onbereikbaar. Hij krijgt zelfs visioenen en "ziet" haar vroegtijdige dood. In deze toestand schrijft Dante een aantal gedichten waarin hij haar verheerlijkt.
 
Beatrice sterft nog geen 25 jaar oud jong in 1292. Ze was getrouwd met de koopman  Simone dei Bardi. Dante's vrienden denken hem te troosten door hem aan een andere vrouw te helpen, Gemma Donati, bij wie hij meerder kinderen krijgt. Maar het gaat  Dante om grotere dingen: God, waarheid, liefde, macht.
Na Beatrice's dood schrijft hij gedichten en commentaren. Zijn hele verdere leven zal in het teken blijven van zijn "allerliefste".  Dante wekt Beatrice tot leven door dingen dingen over haar te zeggen die nog nooit waren gezegd over vrouwen. In 'De goddelijke Komedie' reist Dante een week lang onder de leiding van de Latijnse dichter Vergilius, symbool voor het goddelijke weten gebaseerd op verstand, door de hel en het vagevuur. Onder leiding van Beatrice, symbool van goddelijk weten gebaseerd op openbaring, door het paradijs. Dankzij haar mag hij in de hemelen te midden van de 'roos' der heiligen, God aanschouwen.
 
Het getoonde schilderig is Rossetti's grootste schilderij en het meest perfecte van Dantes onderwerpen. Het idee ontstond al 1848 en werd 1856 het eerst in waterverf gemaakt. Het is een episode uit de Vita Nuova, wanneer Dante droomt dat hij Beatrice's dood aanschouwt.
We zien Beatrice met rood haar en liggen in een glanzend gewaad en met gekruiste armen op een bank of bed. Twee vrouwen in het groen houden een rood-bruine sluier met meibloesem erop boven haar vast. Dante is te zien aan de linkerzijde in een typisch kleed dat de pelgrim draagt. Hij wordt door een gevleugelde liefdesfiguur, gekleed in rood, naar Beatrice geleid. De Liefde draagt een  tak van de appelbloesem, een lentebloem en een symbool voor onvoltooide liefde. De tak is geplukt alvorens fruit te kunnen dragen. De klaprozen, symbolen voor slaap en dood, bezaaien de bodem.
Een engel in het rood staat gebukt naast haar en geeft Beatrice een kus, de kus des doods.
Aan de linkerzijde staat de deur open en kunnen we in de andere ruimte kijken. Aan de rechterzijde is via het raam een deel van de stad te zien. In het midden boven is een kleinere opening naar boven, waar 2 engeltjes te zien zijn?
 
Jane Morris stond model voor Beatrice. Toen het schilderij verkocht werd heeft Rossetti de figuur aangepast om de karakteristieken van Morris te combineren met de rode kleur van het het haar van zijn overleden vrouw Elizabeth.

 

Het schilderij is te zien in: Walker Art Gallery, Liverpool)
 

Drs Janne Geraets

           Slapen en dromen in de kunst                     naar droomduiding               naar Senzar.nl                   naar Kinderpagina.info

 

Copyright Copyright © 1997- 2008 Drs. Janne Geraets Drs. Janne Geraets