Slapen en dromen in de kunst

John William Waterhouse

The awakening of Adonis

      
                      ca 1900 The Awakening of Adonis                                                                                   studie voor The Awakening of Adonis                                         

 

Verhaal:
Adonis is oorspronkelijk een Fenicisch-Syrische god. Hij is het symbool voor de stervende en weer ontluikende natuur. Adonis wordt geboren uit de incestueuze liefde tussen Myrrha of Smyrna, prinses van Cyprus, met haar vader koning Cinyras. De koningin Cenchreis vergelijkt op zekere dag de schoonheid van haar dochter Myrrha met die van de godin Aphrodite. Daardoor ontsteekt de godin van de liefde natuurlijk in woede en zorgt er voor dat koning met zijn eigen dochter naar bed gaat. Maar wanneer de koning na enige tijd bij zinnen komt en zich realiseert wat er gebeurd is, wil hij zijn dochter doden. Aphrodite verandert Myrrha in een mirrestruik/boom. De koning splijt de boom in het midden in tweeën, en hieruit wordt dan Adonis geboren. Maar Myrrha zal nooit haar zoon kunnen vasthouden en daardoor zal ze altijd tranen huilen, te zien als de druppels hars.
Gecharmeerd door zijn schoonheid doet Aphrodite de pasgeboren Adonis in een kist en vraagt Persephoné, koningin van de onderwereld, of ze voor hem wil zorgen. Ook zij wordt door zijn schoonheid getroffen en wil hem naderhand niet meer aan Aphrodite teruggeven. Uiteindelijk moet Zeus, de koning der goden in deze strijd een besluit nemen. Hij beslist dat Adonis eenderde van het jaar bij Persephoné in de Hades of onderwereld moet blijven, en eenderde bij Aphrodite moet vertoeven en het ander derde deel zelf mag besluiten wat hij wil: in vrijheid en buiten. Adonis wordt een enthousiaste jager maar wordt door een wild everzwijn gedood tijdens de jacht. Het is eigenlijk Ares (Mars), de minnaar van Aphrodite die jaloers is en zich in een everzwijn veranderde. Daardoor wordt Aphrodite (Venus) nog bozer omdat Adonis nu het hele jaar in de onderwereld zou zijn bij Persephoné.
Een andere vertelling meldt dat Aphrodite (Venus) op zekere dag per ongeluk door een van Eros (god van liefde en schoonheidsverlangen) pijlen gewond wordt. Ze kijkt op naar Adonis en wordt door hem betoverd. Ze volgt hem overal en wordt zijn compagnon. Alhoewel ze hem waarschuwt om tijdens de jacht uit de buurt van de wilde dieren te blijven, wordt Adonis dodelijk gewond door een wild everzwijn. Venus hoort Adonis gekerm en keert naar hem terug, maar kan nog slechts lammeren om zijn dood. Terwijl hij ligt te sterven, weeklaagt Aphrodite en smeekt ze Adonis om wakker te worden voor een laatste kus.
Persephoné sprenkelt nectar (een godendrank) over zijn bloed en iedere keer als een bloeddruppel van Adonis de grond raakt, ontspringt er een anemoon, ook wel windbloem genoemd. Aphrodite vraagt Zeus om het leven van Adonis. Deze staat toe dat Adonis een half jaar in de hades verblijft en het ander halve jaar bij Aphrodite. Ieder half jaar zal Adonis sterven om naar de onderwereld te gaan en ieder half jaar zal hij weer ontwaken om bij en met Aphrodite te leven.

 

Uitleg:
Het centrale idee achter de mythe is dat de dood en opstanding van Adonis symbool staat voor het verval van de natuur in de winter en de wederkomst in de lente. Daarom wordt Adonis ook gezien als geest van de vegetatie. De jaarlijkse feesten, genaamd Adonia, werden gehouden in Byblos, Athene en Alexandrie. Het woord Adonis komt waarschijnlijk van het Fenicische woord 'adon' = heer.
We zien op het schilderij hoe Adonis half naakt, wakker wordt. Hij ligt op een grasveldje met veel kleine bloemen, de anemonen, symbool voor het  lentebegin. Hij is omgeven door de half naakte Aphrodite (Venus), die van hem een kus wil krijgen. Aan zijn voeteneinde zitten drie naakte cupido's. Een van hen heeft een fluit in de handen. Links voor zit een cupido of Eros, die bloemen schijnt te pakken. Bij de knieën ligt een rode (symbool voor harttocht en passie) pijlenkoker met de liefdespijlen. De lichamen van de personen zijn geelkleurig.
Een heel mooi treurdicht hierop is:
Awake, Adonis, for a little while, and kiss me yet again, the latest kiss! ...This kiss I will treasure, even as thyself, Adonis, since, ah, ill-fated thou art fleeing me, thou art fleeing far, Adonis, and art faring to Acheron, to that hateful king and cruel, while wretched yet I live, being a goddess, and may not follow thee! Persephone, take thou my lover, my lord, thyself art stronger than I, and all lovely things drift down to thee. But I am ill-fated, inconsolable is my anguish; and I lament mine Adonis, dead to me, and I have no rest for sorrow.                   – vertaald door Andrew Lang
 
De schilder
De schilder van het schilderij John William Waterhouse, ook Nino genoemd, wordt geboren in 1849 in Rome, waar zijn vader als schilder werkt . Het gezin keert in de vijftiger jaren weer naar Engeland terug. Hij sterft op 10 februari 1917 na een lange ziekte.
John assisteert in de eerste jaren zijn vader. Zijn vroegste werken zijn klassieke thema's met Romeinse en Griekse onderwerpen. Na 1880 schildert hij literaire thema's, op een speciale romantische wijze. Hij wordt beïnvloed door de Pre-Rafaëlieten, maar zijn verfbehandeling is nogal verschillend van hen. een in 1848 opgerichte antimodernistische kunstenaarsvereniging, die graag kunst wil  van de periode voor schilder  Raphael en een religieus-geestelijke verdieping verbindt met de nauwgezetheid van de oude ambachten (timmerman en smid).

We kunnen een gelijkenis zien met het schilderij uit 1655 van de Nederlander Cormelis Holsteyn, alhoewel het hier een andere stijl en de dood betreft en niet het ontwaken.

 

Cornelis Pieterz Holsteyn
Venus en Amor bewenen de dode Adonis, ca. 1655
Haarlem, Frans Halsmuseum
 © juli 2005 Drs. Janne Geraets
© 1997 - 2006 Drs. Janne Geraets

           Slapen en dromen in de kunst                     naar droomduiding               naar Senzar.nl                   naar Kinderpagina.info